woensdag 24 december 2025

De 12 heilige nachten met christelijke mystici - over licht

 



De 12 Heilige Nachten (van 24/25 december tot en met 5/6 januari) is te benutten als een verstilde overgangstijd. 

Hieronder volgt een volledig dagboekproject voor 12 nachten.
Je krijgt per dag:

  • een korte tekst 
  • een bijpassende schrijfopdracht
  • Alles is rustig, reflectief en geschikt om ’s avonds of ’s ochtends te doen.

Je kunt dag 13 (6 januari) eventueel gebruiken als integratie dag; daarvoor voeg ik onderaan een suggestie toe.

Dit is een cyclus voor de 12 Heilige Nachten, met een thema rond licht en verlichting, geïnspireerd door christelijke mystiek. Ik gebruik korte citaten en soms parafrasen in de geest van mystici (zoals Meister Eckhart, Johannes van het Kruis, Teresa van Ávila, Augustinus, Hildegard van Bingen), zodat ze goed leesbaar zijn en passen bij contemplatief schrijven.

Zoek maar naar een sfeer van stilte, verdieping. Dat past bij de nachten tussen Kerst en Driekoningen.


De 12 Heilige Nachten

Licht & Verlichting – christelijke mystiek

🌟 Nacht 1 – 24/25 december

Thema: Het licht wordt geboren
“Het ware Licht wordt niet buiten je gezocht,
maar wordt in je geboren.”
— Meister Eckhart

Schrijfopdracht:
Wat betekent “licht” voor jou op dit moment in je leven?
Niet als idee, maar als ervaring.
Waar voel je een begin, een vonk, iets dat wil groeien?


🌟 Nacht 2 – 25/26 december

Thema: Stilte als ruimte voor licht
“Gods eerste taal is stilte.” — (toegeschreven aan) Meister Eckhart

Schrijfopdracht:
Waar is er stilte in jouw leven — en waar ontbreekt die?
Wat zou er hoorbaar kunnen worden als je vaker ruimte maakt voor stilte?


🌟 Nacht 3 – 26/27 december

Thema: Innerlijk licht
“Keer terug naar je hart;
daar woont de waarheid.”
— Augustinus

Schrijfopdracht:
Wanneer heb je dit jaar naar je innerlijk weten geluisterd?
En wanneer negeerde je het?
Wat vertelt je hart je nu, als je eerlijk luistert?


🌟 Nacht 4 – 27/28 december

Thema: Het licht in de duisternis
“De nacht is geen vijand van het licht,
maar zijn verborgen plaats.”
— Johannes van het Kruis (parafrase)

Schrijfopdracht:
Welke ‘donkere’ periode of onzekerheid draagt misschien een verborgen licht in zich?
Wat zou deze nacht jou kunnen leren?


🌟 Nacht 5 – 28/29 december

Thema: Zuivering
“Om tot het Al te komen,
moet je door het niets gaan.”
— Johannes van het Kruis

Schrijfopdracht:
Wat mag er losgelaten worden om helderder te leven?
Denk aan overtuigingen, verwachtingen of oude rollen die niet meer kloppen.


🌟 Nacht 6 – 29/30 december

Thema: Het goddelijke vonkje
“In de ziel is een vonk
die nooit gedoofd wordt.”
— Meister Eckhart

Schrijfopdracht:
Waar voel jij levenslust, waarheid of innerlijke kracht — zelfs in moeilijke tijden?
Hoe kun je dit vonkje beschermen en voeden?


🌟 Nacht 7 – 30/31 december

Thema: Overgave aan het licht
“Laat niets je verontrusten,
God alleen is genoeg.”
— Teresa van Ávila

Schrijfopdracht:
Wat betekent overgave voor jou — niet als opgeven, maar als vertrouwen?
Waar zou je mogen ontspannen in plaats van controleren?


🌟 Nacht 8 – 31 december / 1 januari

Thema: Nieuw licht
“Elke ochtend wordt de wereld opnieuw geschapen.” — Hildegard van Bingen (parafrase)

Schrijfopdracht:
Als je dit nieuwe jaar ziet als een nieuw begin van licht,
wat wil er dan geboren worden in jou?


🌟 Nacht 9 – 1/2 januari

Thema: Leven vanuit het licht
“Wees wie je bent,
en zet de wereld in vuur en vlam.”
— Catharina van Siena

Schrijfopdracht:
Wat betekent het voor jou om authentiek te leven?
Waar dim je jezelf — en waar mag je meer zichtbaar zijn?


🌟 Nacht 10 – 2/3 januari

Thema: Liefde als licht
“Waar liefde is, daar is God.” — 1 Johannes 4

Schrijfopdracht:
Hoe ervaar jij liefde als licht — in jezelf, bij anderen, in de wereld?
Welke vorm van liefde wil je bewuster laten stromen?


🌟 Nacht 11 – 3/4 januari

Thema: Verlichting is eenvoud
“God is eenvoud.” — christelijke mystieke traditie

Schrijfopdracht:
Wat maakt jouw leven onnodig complex?
Wat zou er gebeuren als je één ding vereenvoudigt — in denken, doen of voelen?


🌟 Nacht 12 – 4/5 januari

Thema: Leven als lichtdrager
“Het licht dat je hebt ontvangen
is bedoeld om door te geven.”
— mystieke traditie

Schrijfopdracht:
Hoe kun jij lichtdrager zijn, op jouw eigen, stille manier?
Niet groots of perfect — maar echt.


πŸŒ… 6 januari – Driekoningen (integratie)

Het volgen van het licht
De wijzen volgden een ster — niet wetend waar ze zouden uitkomen.
Welke “ster” wil jij volgen in de komende tijd?
Formuleer een intentie die je herinnert aan licht, vertrouwen en richting.


 

De 12 heilige nachten met Rumi - over liefde

 



De 12 Heilige Nachten (van 24/25 december tot en met 5/6 januari) is te benutten als een verstilde overgangstijd. Werken met Rumi en liefde past daar heel goed bij πŸŒ™

Hieronder volgt een volledig dagboekproject voor 12 nachten.
Je krijgt per dag:

  • een korte tekst van Rumi (of in zijn geest, soms licht vertaald/parafraserend)
  • een bijpassende schrijfopdracht
  • Alles is rustig, reflectief en geschikt om ’s avonds of ’s ochtends te doen.

Je kunt dag 13 (6 januari) eventueel gebruiken als integratie dag; daarvoor voeg ik onderaan een suggestie toe.


De 12 Heilige Nachten – Liefde volgens Rumi

🌟 Nacht 1 – 24/25 december

Thema: De roep van liefde
“Waar liefde is, daar is een weg.” — Rumi

Schrijfopdracht:
Wat riep jou dit jaar het meest?
Waar voelde je een zachte (of juist dringende) uitnodiging van het leven, zelfs als je die nog niet volledig volgde?
Schrijf zonder te oordelen over wat liefde jou nu influistert.


🌟 Nacht 2 – 25/26 december

Thema: Liefde begint in jezelf
“Waarom ben je zo druk met het zoeken naar liefde,
terwijl je zelf de bron bent?”
— Rumi

Schrijfopdracht:
Op welke momenten voelde je dit jaar oprechte vriendelijkheid naar jezelf?
Waar ben je streng geweest?
Schrijf een paar zinnen alsof je jezelf toespreekt vanuit liefde.


🌟 Nacht 3 – 26/27 december

Thema: Openen van het hart
“Probeer niet je hart te beschermen.
Het is gemaakt om open te breken.”
— Rumi

Schrijfopdracht:
Waar heb je je hart gesloten om jezelf te beschermen?
Wat zou er kunnen gebeuren als je het een klein beetje meer opent — niet volledig, maar één kier?


🌟 Nacht 4 – 27/28 december

Thema: Liefde en pijn
“De wond is de plek waar het Licht je binnenkomt.” — Rumi

Schrijfopdracht:
Welke pijn of teleurstelling heeft je iets geleerd over liefde?
Niet wat je ‘had moeten doen’, maar wat je werkelijk hebt geleerd over jezelf.


🌟 Nacht 5 – 28/29 december

Thema: Liefde zonder voorwaarden
“Laat jezelf stil worden
en zie hoe liefde nergens om vraagt.”
— Rumi

Schrijfopdracht:
Waar geef je liefde met voorwaarden?
En waar heb je liefde ervaren die vrij was — zonder moeten, zonder prestatie?


🌟 Nacht 6 – 29/30 december

Thema: De ander als spiegel
“Alles wat je irriteert in anderen
leidt je naar jezelf.”
— Rumi

Schrijfopdracht:
Denk aan iemand die je raakt of irriteert.
Wat spiegelt deze persoon jou over jouw verlangens, angsten of grenzen in liefde?


🌟 Nacht 7 – 30/31 december

Thema: Overgave
“Wanneer je loslaat wie je denkt te moeten zijn,
word je wie je werkelijk bent.”
— Rumi

Schrijfopdracht:
Wat mag je loslaten aan oude verhalen over liefde, relaties of jezelf?
Schrijf het op en eindig met: “Ik hoef dit niet langer mee te dragen.”


🌟 Nacht 8 – 31 december/1 januari

Thema: Liefde en aanwezigheid
“Gisteren is weg, morgen is een idee.
Liefde leeft hier.”
— Rumi

Schrijfopdracht:
Hoe voelt liefde in dit moment, los van verleden en toekomst?
Beschrijf dit moment zo eenvoudig mogelijk: wat voel je, hoor je, adem je?


🌟 Nacht 9 – 1/2 januari

Thema: Liefde als keuze
“Liefde is geen toeval,
maar een oefening in aandacht.”
— Rumi

Schrijfopdracht:
Waar kun je liefde bewuster kiezen in je dagelijks leven?
Denk klein: woorden, grenzen, zachtheid, eerlijkheid.


🌟 Nacht 10 – 2/3 januari

Thema: De moed om lief te hebben
“Laat jezelf riskeren.
Daar begint het leven.”
— Rumi

Schrijfopdracht:
Waar vraagt liefde moed van jou?
Wat zou je doen of zeggen als je niet bang was voor afwijzing?


🌟 Nacht 11 – 3/4 januari

Thema: Liefde en vertrouwen
“Stop met handelen vanuit angst.
Vertrouw de stroom.”
— Rumi

Schrijfopdracht:
Waar vertrouw je het leven al?
En waar houd je nog krampachtig vast?
Wat zou vertrouwen daar kunnen betekenen?


🌟 Nacht 12 – 4/5 januari

Thema: Liefde als essentie
“Je bent niet een druppel in de oceaan.
Je bent de hele oceaan in een druppel.”
— Rumi

Schrijfopdracht:
Wie ben jij wanneer je jezelf ziet als liefde — niet als rol, niet als verhaal, maar als essentie?
Schrijf vrij, poΓ«tisch, zonder regels.


πŸŒ… Optioneel: 6 januari – Integratiedag

Terugblik & intentie
Lees terug wat je hebt geschreven.
Welke woorden, inzichten of zinnen wil je meenemen het nieuwe jaar in?
Formuleer één zachte intentie rond liefde voor de komende tijd.


 

donderdag 27 november 2025

December- 2025 - zen & pen

 


In december hoef je niet te betalen voor Zen & Pen. Ik ben er de meeste dagen, maar niet altijd. Er is wel een meditatie, maar ik geef geen schrijfzen oefening. Je schrijft dus vanuit een eigen projectje of inspiratie. In januari gaan we weer verder met Zen & Pen schrijf oefeningen. 

Wat kun je doen? 

Je kunt vrije morning pages schrijven (zoals in the artist's way van Julia Cameron)

Of je gebruikt het boek De kracht van creativiteit (100 oefeningen in journaling en zelfreflectie) Van Suleika Jaouad

Of je bestelt het boek fluisteringen van licht van Christine de Vries. Dat vind je HIER

Of je doet een maandje aan helend schrijven met mijn nieuwste boekje. Dat vind je HIER


Maandag 5 januari 2026 start weer reguliere Zen & Pen



zondag 23 november 2025

week 48 - 2025 - zen & pen

 

Maandag

Zen & Pen Boek tekst blz. 98

Techniek-itis

Wat zijn een paar belangrijke lessen die je van het leven hebt geleerd? Wat zou je nog willen leren, als alles mogelijk was? 


Dinsdag

Zen & Pen Boek tekst blz.  99

MA

Schrijf vandaag langzaam. Schrijf met ruime letters. Laat tussenruimtes open. 

Schrijf over ruimte in je leven. Is die er? Mis je het? Heb je er meer van nodig? Is er juist teveel van? 


Woensdag

Zen & Pen Boek tekst blz. 100

Spijbelen

Maak een lijstje van verplichtingen, leg ze allemaal schrijvend op papier. 

Hoe zou je je voelen als je ze  los kon laten? Voor even of voor lange tijd. Welke weegt het zwaarste? 


Donderdag

Zen & Pen Boek tekst blz. 101

Essentie

Schrijf over een storm in je leven. Wat voor storm dan ook. Hoe vond je je stevigheid terug? 


Vrijdag

Zen & Pen Boek tekst blz. 102

Binnenlandschap

Teken een landschapje, met potloden of je pen. Een landschapje dat je mooi vindt. Horizin, bergen, of bomen, huisje, zon...

Schrijf dan over dit landschap alsof het iets over jou vertelt. 



Bij elke schrijfsessie


Wanneer je een onderwerp of een vraag of een schrijfzetje krijgt, ben je uitgenodigd daarover te schrijven. Soms is het goed om steeds terug te keren naar het onderwerp en soms is het goed te luisteren naar wat zich in jouw aandient. 

Je kunt steeds kiezen: 

  • Schrijf over de vraag of het onderwerp.
  • Dwaal af en associeer. 
  • Schrijf over je weerstand. 
  • Of: waar ik eigenlijk over wil schrijven is….

Soms kan er tijdens het schrijven een droom van de nacht die je vergeten was ineens weer helder worden, schrijf die dan direct op. Het kan gebeuren dat je in de schrijfflow weer in hetzelfde bewustzijn komt die overeenstemt met het bewustzijn van je dromen. De droom komt niet voor niets weer in je bewustzijn. Schrijf de droom dus op. Je hoeft hem nu niet te analyseren. Maar noteer wat er weer in je bewustzijn helder wordt. Soms ontvouwt de droom zich verder tijdens het opschrijven ervan. Zo kan die meer tot je spreken en haar boodschap voor jou overbrengen.

Als je het omweggetje hebt beschreven en er is nog schrijftijd over, keer dan gewoon weer terug naar het hoofd pad, het schrijfonderwerp.

Sta dus open voor de omwegen, want die brengen je soms veel sneller bij de waarheid van je pen en je gevoel, dan je denkt. Wees maar eigenwijs en schrijf over dat wat geschreven wil worden.


donderdag 13 november 2025

week 47 - 2025 - zen & pen

 

Maandag

Zen & Pen Boek tekst blz..  94

Juicy

Schrijf over een geluid dat je heel dierbaar is. 

Heb je een dwarse bui, schrijf dan over een geluid dat je verafschuwt. 

Details helpen. 


Dinsdag

Zen & Pen Boek tekst blz.  94/95

Taai

Schrijf over taai. Wat was ooit, of is nu taai? Geef jezelf alle ruimte...


Woensdag

Zen & Pen Boek tekst blz. 95

Ver zin je zelf

Schrijven en tekenen komen dicht bij toverkracht. Er ontstaat iets dat er nog niet was.... 

Wat zou jij tevoorschijn willen ver-zinnen of be-tekenen? 



Donderdag

Zen & Pen Boek tekst blz. 96

Een relatie van lange duur

Met wie of wat heb je een diepe band? Vertel erover. 

Niet uitzoomen, maar inzoomen. Details, herinneringen, onthullingen. 


Vrijdag

Zen & Pen Boek tekst blz.  96/97

Vertrouw op wat tevoorschijn komt

Verwonder je over iets in je leven. Maak een lijstje met alles waarover je je kunt verwonderen. Kies dan iets uit. Duik er schrijvend in. 

Schrijf volledige zinnen, geen telegramstijl. Geef je taal vlees op de botten. 



Bij elke schrijfsessie


Wanneer je een onderwerp of een vraag of een schrijfzetje krijgt, ben je uitgenodigd daarover te schrijven. Soms is het goed om steeds terug te keren naar het onderwerp en soms is het goed te luisteren naar wat zich in jouw aandient. 

Je kunt steeds kiezen: 

  • Schrijf over de vraag of het onderwerp.
  • Dwaal af en associeer. 
  • Schrijf over je weerstand. 
  • Of: waar ik eigenlijk over wil schrijven is….

Soms kan er tijdens het schrijven een droom van de nacht die je vergeten was ineens weer helder worden, schrijf die dan direct op. Het kan gebeuren dat je in de schrijfflow weer in hetzelfde bewustzijn komt die overeenstemt met het bewustzijn van je dromen. De droom komt niet voor niets weer in je bewustzijn. Schrijf de droom dus op. Je hoeft hem nu niet te analyseren. Maar noteer wat er weer in je bewustzijn helder wordt. Soms ontvouwt de droom zich verder tijdens het opschrijven ervan. Zo kan die meer tot je spreken en haar boodschap voor jou overbrengen.

Als je het omweggetje hebt beschreven en er is nog schrijftijd over, keer dan gewoon weer terug naar het hoofd pad, het schrijfonderwerp.

Sta dus open voor de omwegen, want die brengen je soms veel sneller bij de waarheid van je pen en je gevoel, dan je denkt. Wees maar eigenwijs en schrijf over dat wat geschreven wil worden.


zondag 9 november 2025

week 46 - 2025 - zen & pen

 



Maandag

Zen & Pen Boek tekst blz  90

Tederheid

Schrijf over een moment dat je je bloot durfde te geven. Letterlijk, figuurlijk, emotioneel, seksueel.... of heel anders. Schrijf over je bloot geven. Waar, wanneer, bij wie. Schrijf niet globaal maar heel specifiek over een ervaring die je ooit had. 


Dinsdag

Zen & Pen Boek tekst blz  90

Transformatie

Voel je je nu meer rups of vlinder? Ben je iets geworden of iets aan het worden? 

Vertel waarom....



Woensdag

Zen & Pen Boek tekst blz 91

Dansen

Wanneer ben je helemaal in je element?

Som wat op, maak een lijstje. 

Kies iets uit en duik er schrijvend in. wanneer, waarom, wat voel je dan, enzovoort. 



Donderdag

Zen & Pen Boek tekst blz 91

Vergeving

Welk beter verleden had je graag voor jezelf gehad? Schrijf het helemaal op. Geef het bestaansrecht. 

Vergeef jezelf dat je er soms naar blijft verlangen. 



Vrijdag

Zen & Pen Boek tekst blz  92

Verbondenheid

Als het waar is dat je nooit alleen bent - wie of wat zou je dan graag willen dat je vergezelt? 

Onderzoek schrijvend wat dat dan is en wat het betekent. 


Bij elke schrijfsessie


Wanneer je een onderwerp of een vraag of een schrijfzetje krijgt, ben je uitgenodigd daarover te schrijven. Soms is het goed om steeds terug te keren naar het onderwerp en soms is het goed te luisteren naar wat zich in jouw aandient. 

Je kunt steeds kiezen: 

  • Schrijf over de vraag of het onderwerp.
  • Dwaal af en associeer. 
  • Schrijf over je weerstand. 
  • Of: waar ik eigenlijk over wil schrijven is….

Soms kan er tijdens het schrijven een droom van de nacht die je vergeten was ineens weer helder worden, schrijf die dan direct op. Het kan gebeuren dat je in de schrijfflow weer in hetzelfde bewustzijn komt die overeenstemt met het bewustzijn van je dromen. De droom komt niet voor niets weer in je bewustzijn. Schrijf de droom dus op. Je hoeft hem nu niet te analyseren. Maar noteer wat er weer in je bewustzijn helder wordt. Soms ontvouwt de droom zich verder tijdens het opschrijven ervan. Zo kan die meer tot je spreken en haar boodschap voor jou overbrengen.

Als je het omweggetje hebt beschreven en er is nog schrijftijd over, keer dan gewoon weer terug naar het hoofd pad, het schrijfonderwerp.

Sta dus open voor de omwegen, want die brengen je soms veel sneller bij de waarheid van je pen en je gevoel, dan je denkt. Wees maar eigenwijs en schrijf over dat wat geschreven wil worden.


donderdag 30 oktober 2025

Week 45 - 2025 - zen & pen

 


Klein nieuw boekje is uit. Met 5 schrijfprotocollen voor schrijven bij chronische klachten en oud zeer. 

Website – bestel pagina, filmpjes - https://palaysia.plugandpay.nl/helend-schrijven


Maandag

Zen & Pen Boek tekst blz 86

Zonder plan

Schrijf zonder plan. Zit met je pen in je hand en je papier voor je. Je hoeft er alleen maar voor alles te zijn. Gewoon JA zeggen tegen elke inval. Begin met wat waar is: ik zit hier.... geef jezelf toestemming dat het niet samenhangend of logisch hoeft te zijn. Alle invallen, flarden, gevoelens plek geven op je papier. Het mag alle kanten opgaan. 


Dinsdag

Zen & Pen Boek tekst blz  87

Inwaarts reizen

Heb je een idee van je ware natuur? Wie ben je, als niemand kijkt? 

Gebruik dit schrijf refrein: als niemand kijkt ben ik....

Wees zo eerlijk als je durft.



Woensdag

Zen & Pen Boek tekst blz 88

Buiten zijn

Schrijf over een heel belangrijke ervaring in de buitenlucht. Of juist binnen, als dat opkomt. 

Schrijf met zoveel mogelijk details. Schrijf over wat je voelde en dacht.



Donderdag

Zen & Pen Boek tekst blz  88

Onbesuisd en onbevangen

Wanneer deed je maar wat? Gaf je je over aan het moment. Vertel erover,



Vrijdag

Zen & Pen Boek tekst blz  89

Aanraken

Schrijf over een moment of gebeurtenis dat je diep heeft (aan) geraakt. Je hoeft niet direct te weten wel moment dat is. Begin te schrijven en dan dient het zich vanzelf aan....


Bij elke schrijfsessie


Wanneer je een onderwerp of een vraag of een schrijfzetje krijgt, ben je uitgenodigd daarover te schrijven. Soms is het goed om steeds terug te keren naar het onderwerp en soms is het goed te luisteren naar wat zich in jouw aandient. 

Je kunt steeds kiezen: 

  • Schrijf over de vraag of het onderwerp.
  • Dwaal af en associeer. 
  • Schrijf over je weerstand. 
  • Of: waar ik eigenlijk over wil schrijven is….

Soms kan er tijdens het schrijven een droom van de nacht die je vergeten was ineens weer helder worden, schrijf die dan direct op. Het kan gebeuren dat je in de schrijfflow weer in hetzelfde bewustzijn komt die overeenstemt met het bewustzijn van je dromen. De droom komt niet voor niets weer in je bewustzijn. Schrijf de droom dus op. Je hoeft hem nu niet te analyseren. Maar noteer wat er weer in je bewustzijn helder wordt. Soms ontvouwt de droom zich verder tijdens het opschrijven ervan. Zo kan die meer tot je spreken en haar boodschap voor jou overbrengen.

Als je het omweggetje hebt beschreven en er is nog schrijftijd over, keer dan gewoon weer terug naar het hoofd pad, het schrijfonderwerp.

Sta dus open voor de omwegen, want die brengen je soms veel sneller bij de waarheid van je pen en je gevoel, dan je denkt. Wees maar eigenwijs en schrijf over dat wat geschreven wil worden.


donderdag 23 oktober 2025

Week 44 - 2025 - zen & pen

 


Maandag

Zen & Pen Boek tekst blz 82

Inspiratie

Schrijf over een ingeving die je wel of juist niet volgde. Wat waren de gevolgen?


Dinsdag

Zen & Pen Boek tekst blz 82/83

Verrukkelijk

Hier is een schrijf refrein: ik ben van de.....

Vul deze zin alsmaar op nieuw aan.

Ik ben van de lente, van de taartjes, van het schrijven en van de luie lome dagen. Ik ben van de......


Woensdag

Zen & Pen Boek tekst blz 83 / 84

Je-bent-zo gedicht

Kies een lieverd uit je leven. En schrijf een lofzang. Begin met Je bent zo.... en vul aan met 5 regels. Herhaal dit tot het voor je gevoel klaar is. Wees maar lekker lyrisch. 

Schrijf, als je nog tijd over heb, over hoe het was om dit te doen. Hoe voelt het... een lofzang? 


Donderdag

Zen & Pen Boek tekst blz  84

Vertrouwen

Schrijf alles dat je weet over onzichtbare groei, onzichtbare schoonheid.

of

Schrijf over iets dat niemand van jou weet. Iets in je diepte. 


Vrijdag

Zen & Pen Boek tekst blz  85

De drie bewegingen

Als jouw binnenwereld een land zou zijn.... wat voor land is het? Geef jezelf schrijvend alle ruimte. 

In mijn land is het.... (gebruik dit als schrijf refrein)


Bij elke schrijfsessie


Wanneer je een onderwerp of een vraag of een schrijfzetje krijgt, ben je uitgenodigd daarover te schrijven. Soms is het goed om steeds terug te keren naar het onderwerp en soms is het goed te luisteren naar wat zich in jouw aandient. 

Je kunt steeds kiezen: 

  • Schrijf over de vraag of het onderwerp.
  • Dwaal af en associeer. 
  • Schrijf over je weerstand. 
  • Of: waar ik eigenlijk over wil schrijven is….

Soms kan er tijdens het schrijven een droom van de nacht die je vergeten was ineens weer helder worden, schrijf die dan direct op. Het kan gebeuren dat je in de schrijfflow weer in hetzelfde bewustzijn komt die overeenstemt met het bewustzijn van je dromen. De droom komt niet voor niets weer in je bewustzijn. Schrijf de droom dus op. Je hoeft hem nu niet te analyseren. Maar noteer wat er weer in je bewustzijn helder wordt. Soms ontvouwt de droom zich verder tijdens het opschrijven ervan. Zo kan die meer tot je spreken en haar boodschap voor jou overbrengen.

Als je het omweggetje hebt beschreven en er is nog schrijftijd over, keer dan gewoon weer terug naar het hoofd pad, het schrijfonderwerp.

Sta dus open voor de omwegen, want die brengen je soms veel sneller bij de waarheid van je pen en je gevoel, dan je denkt. Wees maar eigenwijs en schrijf over dat wat geschreven wil worden.


zondag 19 oktober 2025

Week 43 - 2025 - zen & pen

 


Maandag

Zen & Pen Boek tekst blz 76

Tekenen

Teken een cirkel. kleur of kras je gevoel in dit moment. Geef het een titel. Schrijf erover. 


Dinsdag

Zen & Pen Boek tekst blz 77 / 78

Misschien...

Zo'n woord waarmee je steeds opnieuw begint, noem ik een schrijf refrein. 

Schrijf en begin steeds weer met misschien......


Lijstje met schrijf refreinen:

Misschien...

En toch....

Ik zal opnieuw beginnen als...

Zou het niet heerlijk zijn als...

Ik hoor bij...

Ik begon opnieuw nadat...

Wat ik zeker weet....

Wat nou als....



Woensdag

Zen & Pen Boek tekst blz 78

Ik ben zo verlegen

Als je leven ontstond vanuit wat je schrijft in de ochtend. Als je het zo vorm kon geven, waarover zou je dan schrijven? Op papier hoef je niet verlegen of bescheiden te zijn.....


Donderdag

Zen & Pen Boek tekst blz  79

Wezens van taal

Maak een lijstje van tien voor jouw belangrijke woorden. Kies er eentje. Schrijf over waarom dit woord belangrijk voor je is. 



Vrijdag

Zen & Pen Boek tekst blz  80

Seizoenen

Welk seizoen past het best bij wie je ten diepste bent? 

Al is het niet hier in Nederland, welk soort weer, waar ook ter wereld, past bij jou? Waarom? Wat doet het met je? 



Bij elke schrijfsessie


Wanneer je een onderwerp of een vraag of een schrijfzetje krijgt, ben je uitgenodigd daarover te schrijven. Soms is het goed om steeds terug te keren naar het onderwerp en soms is het goed te luisteren naar wat zich in jouw aandient. 

Je kunt steeds kiezen: 

  • Schrijf over de vraag of het onderwerp.
  • Dwaal af en associeer. 
  • Schrijf over je weerstand. 
  • Of: waar ik eigenlijk over wil schrijven is….

Soms kan er tijdens het schrijven een droom van de nacht die je vergeten was ineens weer helder worden, schrijf die dan direct op. Het kan gebeuren dat je in de schrijfflow weer in hetzelfde bewustzijn komt die overeenstemt met het bewustzijn van je dromen. De droom komt niet voor niets weer in je bewustzijn. Schrijf de droom dus op. Je hoeft hem nu niet te analyseren. Maar noteer wat er weer in je bewustzijn helder wordt. Soms ontvouwt de droom zich verder tijdens het opschrijven ervan. Zo kan die meer tot je spreken en haar boodschap voor jou overbrengen.

Als je het omweggetje hebt beschreven en er is nog schrijftijd over, keer dan gewoon weer terug naar het hoofd pad, het schrijfonderwerp.

Sta dus open voor de omwegen, want die brengen je soms veel sneller bij de waarheid van je pen en je gevoel, dan je denkt. Wees maar eigenwijs en schrijf over dat wat geschreven wil worden.


zondag 12 oktober 2025

Week 42 - 2025 - zen & pen

 

Maandag

Zen & Pen Boek tekst blz 72

Volhouden

Schrijf over trouw. Waar ben je trouw aan? 

Wat kost wel en wat geen moeite om trouw aan te zijn?  Maak het niet mooier dan het is. 



Dinsdag

Zen & Pen Boek tekst blz 72/73

Kusje

Schrijf eens over je eigen-aardigheden. word maar heel benieuwd. Wat zeggen ze over jou? Wat wil je erover ontdekken? Schrijf over je eigenaardigheden. 


Woensdag

Zen & Pen Boek tekst blz 73

Iets dat voorbij, dat over is

Wat is voorbij waarvan je niet wil dat het voorbij is?

Wat zou je wensen dat voorbij is dat maar voortduurt?

of

Wat is over... gelukkig, eindelijk?

Als je niet weet waar je moet beginnen, maak dan een lijstje, som wat op en kies dan 1 ding uit...


Donderdag

Zen & Pen Boek tekst blz  74

Leun maar achterover, doe maar minder

Wanneer ben jij moeiteloos jezelf en doe je niet je best? Schrijf daar eens uitgebreid over.

Momenten waarop je niet je best doet en alles een beetje vanzelf en moeiteloos gaat...



Vrijdag

Zen & Pen Boek tekst blz  75

Ontwikkeling

Stel je hoefde je niet verder te ontwikkelen. Je bent al goed genoeg. Hoe zou het zijn... als je gewoon jezelf mocht zijn? 


Bij elke schrijfsessie


Wanneer je een onderwerp of een vraag of een schrijfzetje krijgt, ben je uitgenodigd daarover te schrijven. Soms is het goed om steeds terug te keren naar het onderwerp en soms is het goed te luisteren naar wat zich in jouw aandient. 

Je kunt steeds kiezen: 

  • Schrijf over de vraag of het onderwerp.
  • Dwaal af en associeer. 
  • Schrijf over je weerstand. 
  • Of: waar ik eigenlijk over wil schrijven is….

Soms kan er tijdens het schrijven een droom van de nacht die je vergeten was ineens weer helder worden, schrijf die dan direct op. Het kan gebeuren dat je in de schrijfflow weer in hetzelfde bewustzijn komt die overeenstemt met het bewustzijn van je dromen. De droom komt niet voor niets weer in je bewustzijn. Schrijf de droom dus op. Je hoeft hem nu niet te analyseren. Maar noteer wat er weer in je bewustzijn helder wordt. Soms ontvouwt de droom zich verder tijdens het opschrijven ervan. Zo kan die meer tot je spreken en haar boodschap voor jou overbrengen.

Als je het omweggetje hebt beschreven en er is nog schrijftijd over, keer dan gewoon weer terug naar het hoofd pad, het schrijfonderwerp.

Sta dus open voor de omwegen, want die brengen je soms veel sneller bij de waarheid van je pen en je gevoel, dan je denkt. Wees maar eigenwijs en schrijf over dat wat geschreven wil worden.


dinsdag 30 september 2025

Week 41 - 2025 - zen & pen

 



Maandag

Zen & Pen Boek tekst blz 68

Niet streven

Wat als je vandaag even nergens naar hoeft te streven, wie ben je dat? Wat blijft er over? 


Dinsdag

Zen & Pen Boek tekst blz 69

Geest van de beginner

Als ik vandaag met de ogen van de beginner zou kijken, naar mezelf - naar een ander - of naar het leven, wat zou ik dan anders zien of ervaren? 


Woensdag

Zen & Pen Boek tekst blz 70

Een lievelingsplek

Als ik mijn binnenwereld zou bezien, waar bevindt zich dan mijn lievelingsplek? En hoe voelt het daar? Schrijf heel rustig onderzoekend met veel details. Al schrijvend ontvouwt het zich wel. 


Donderdag

Zen & Pen Boek tekst blz  70

Gemis

Wat mis ik op dit moment Γ©cht?

 En wat zegt dat gemis over wat nu belangrijk voor me is?


Vrijdag

Zen & Pen Boek tekst blz  71

Lichtheid

Waar leeft lichtheid al in mijn leven? 

In welke momenten, activiteiten, mensen of plekken voel ik lichtheid en moeiteloosheid? 


Bij elke schrijfsessie


Wanneer je een onderwerp of een vraag of een schrijfzetje krijgt, ben je uitgenodigd daarover te schrijven. Soms is het goed om steeds terug te keren naar het onderwerp en soms is het goed te luisteren naar wat zich in jouw aandient. 

Je kunt steeds kiezen: 

  • Schrijf over de vraag of het onderwerp.
  • Dwaal af en associeer. 
  • Schrijf over je weerstand. 
  • Of: waar ik eigenlijk over wil schrijven is….

Soms kan er tijdens het schrijven een droom van de nacht die je vergeten was ineens weer helder worden, schrijf die dan direct op. Het kan gebeuren dat je in de schrijfflow weer in hetzelfde bewustzijn komt die overeenstemt met het bewustzijn van je dromen. De droom komt niet voor niets weer in je bewustzijn. Schrijf de droom dus op. Je hoeft hem nu niet te analyseren. Maar noteer wat er weer in je bewustzijn helder wordt. Soms ontvouwt de droom zich verder tijdens het opschrijven ervan. Zo kan die meer tot je spreken en haar boodschap voor jou overbrengen.

Als je het omweggetje hebt beschreven en er is nog schrijftijd over, keer dan gewoon weer terug naar het hoofd pad, het schrijfonderwerp.

Sta dus open voor de omwegen, want die brengen je soms veel sneller bij de waarheid van je pen en je gevoel, dan je denkt. Wees maar eigenwijs en schrijf over dat wat geschreven wil worden.


zondag 28 september 2025

Week 40 - 2025 - zen & pen

 


Maandag

Zen & Pen Boek tekst blz 64

Geduld

Wanneer in je leven heeft geduld je iets gebracht of geleerd, dat ik op geen enkele andere manier had kunnen ontdekken? 

of

Waar worstel ik met geduld?


Dinsdag

Zen & Pen Boek tekst blz 65

Accepteren

Wat heb ik de afgelopen tijd moeten accepteren, dat ik liever had willen veranderen? En wat zegt dat over mijn relatie met controle?

Of

Wat kan ik maar niet accepteren? 


Woensdag

Zen & Pen Boek tekst blz 65

Benieuwd zijn

Kies iets in je leven waar je benieuwd naar bent. Schrijf er onderzoekend over. 

Wat vertelt dat over wat je nu nodig hebt in je leven? 


Donderdag

Zen & Pen Boek tekst blz  66

Vertrouwen

Wat betekent vertrouwen voor mij? Hoe voelt vertrouwen in mijn lichaam? 


Vrijdag

Zen & Pen Boek tekst blz  67

Loslaten

Schrijf over iets dat je vasthoudt, terwijl je verlangt naar loslaten of vrijlaten....


Bij elke schrijfsessie


Wanneer je een onderwerp of een vraag of een schrijfzetje krijgt, ben je uitgenodigd daarover te schrijven. Soms is het goed om steeds terug te keren naar het onderwerp en soms is het goed te luisteren naar wat zich in jouw aandient. 

Je kunt steeds kiezen: 

  • Schrijf over de vraag of het onderwerp.
  • Dwaal af en associeer. 
  • Schrijf over je weerstand. 
  • Of: waar ik eigenlijk over wil schrijven is….

Soms kan er tijdens het schrijven een droom van de nacht die je vergeten was ineens weer helder worden, schrijf die dan direct op. Het kan gebeuren dat je in de schrijfflow weer in hetzelfde bewustzijn komt die overeenstemt met het bewustzijn van je dromen. De droom komt niet voor niets weer in je bewustzijn. Schrijf de droom dus op. Je hoeft hem nu niet te analyseren. Maar noteer wat er weer in je bewustzijn helder wordt. Soms ontvouwt de droom zich verder tijdens het opschrijven ervan. Zo kan die meer tot je spreken en haar boodschap voor jou overbrengen.

Als je het omweggetje hebt beschreven en er is nog schrijftijd over, keer dan gewoon weer terug naar het hoofd pad, het schrijfonderwerp.

Sta dus open voor de omwegen, want die brengen je soms veel sneller bij de waarheid van je pen en je gevoel, dan je denkt. Wees maar eigenwijs en schrijf over dat wat geschreven wil worden.


zondag 21 september 2025

Week 39 - 2025 - zen & pen

 



Maandag

Zen & Pen Boek tekst blz 59/60

Verklaren of onthullen

Herinner je een moment waarop iemand zich eerlijk aan je liet zien. Schrijf over wat het je deed. 

Of schrijf over een moment waarop jij je volkomen open en eerlijk liet zien. Wat herinner je je van dat moment?


Dinsdag

Zen & Pen Boek tekst blz 60

  1. Bang

Schrijf over hoe het voelt om bang te zijn. Neem een herinnering en beschrijf hoe het voelde. Schrijf vanuit een beleefde ervaring. 


Woensdag

Zen & Pen Boek tekst blz 61

A priori

Waarom ben je hier elke dag voor de beoefening?

En wat brengt deze trouw je?

Leg het heel specifiek uit. 


Donderdag

Zen & Pen Boek tekst blz  62 (eerste alinea)

De zeven pijlers van mindfulness

Welke vind je het lastigste? 

  • Ergens bij blijven (focus)
  • Of de kwaliteit van je aandacht (de kleur)

Hoe speelt dit in je dagelijkse leven?


Vrijdag

Zen & Pen Boek tekst blz  62

De zeven pijlers van mindfulness (vervolg)

Maak een lijstje van dingen waarover je een sterk oordeel hebt. Kies er eentje uit en verwonder je over dat oordeel. Wie zou je zijn zonder dat oordeel? Wees benieuwd naar jezelf.


Bij elke schrijfsessie


Wanneer je een onderwerp of een vraag of een schrijfzetje krijgt, ben je uitgenodigd daarover te schrijven. Soms is het goed om steeds terug te keren naar het onderwerp en soms is het goed te luisteren naar wat zich in jouw aandient. 

Je kunt steeds kiezen: 

  • Schrijf over de vraag of het onderwerp.
  • Dwaal af en associeer. 
  • Schrijf over je weerstand. 
  • Of: waar ik eigenlijk over wil schrijven is….

Soms kan er tijdens het schrijven een droom van de nacht die je vergeten was ineens weer helder worden, schrijf die dan direct op. Het kan gebeuren dat je in de schrijfflow weer in hetzelfde bewustzijn komt die overeenstemt met het bewustzijn van je dromen. De droom komt niet voor niets weer in je bewustzijn. Schrijf de droom dus op. Je hoeft hem nu niet te analyseren. Maar noteer wat er weer in je bewustzijn helder wordt. Soms ontvouwt de droom zich verder tijdens het opschrijven ervan. Zo kan die meer tot je spreken en haar boodschap voor jou overbrengen.

Als je het omweggetje hebt beschreven en er is nog schrijftijd over, keer dan gewoon weer terug naar het hoofd pad, het schrijfonderwerp.

Sta dus open voor de omwegen, want die brengen je soms veel sneller bij de waarheid van je pen en je gevoel, dan je denkt. Wees maar eigenwijs en schrijf over dat wat geschreven wil worden.


zondag 14 september 2025

Week 38 - 2025 - zen & pen

 


Maandag

Zen & Pen Boek tekst blz 56

Toverkracht

Welk aspect van jezelf zou je meer ruimte willen geven? 


Dinsdag

Zen & Pen Boek tekst blz 57

Herbergen

Wat ga je het liefst uit de weg? Dat is helemaal niet erg. Maar kun je het vandaag schrijvend even tevoorschijn laten komen? Wat zou je vandaag kunnen verwelkomen in je "herberg"? 


Woensdag

Zen & Pen Boek tekst blz 58

Ongemak - deel 1

Schrijf over een terugkerende pijn. Letterlijk, figuurlijk, lichamelijk, emotioneel, anders. Kun je deze pijn schrijvend bestaansrecht geven? 


Donderdag

Zen & Pen Boek tekst blz  58

Ongemak - deel 2

Schrijf over zacht zijn voor jezelf. Hoe doe jij dat? Wat helpt altijd weer? 


Vrijdag

We werken met een schrijf-refrein

Zou het niet heerlijk zijn als..... steeds als je stokt, herhaal je dit refrein: Zou het niet heerlijk zijn als....


Bij elke schrijfsessie


Wanneer je een onderwerp of een vraag of een schrijfzetje krijgt, ben je uitgenodigd daarover te schrijven. Soms is het goed om steeds terug te keren naar het onderwerp en soms is het goed te luisteren naar wat zich in jouw aandient. 

Je kunt steeds kiezen: 

  • Schrijf over de vraag of het onderwerp.
  • Dwaal af en associeer. 
  • Schrijf over je weerstand. 
  • Of: waar ik eigenlijk over wil schrijven is….

Soms kan er tijdens het schrijven een droom van de nacht die je vergeten was ineens weer helder worden, schrijf die dan direct op. Het kan gebeuren dat je in de schrijfflow weer in hetzelfde bewustzijn komt die overeenstemt met het bewustzijn van je dromen. De droom komt niet voor niets weer in je bewustzijn. Schrijf de droom dus op. Je hoeft hem nu niet te analyseren. Maar noteer wat er weer in je bewustzijn helder wordt. Soms ontvouwt de droom zich verder tijdens het opschrijven ervan. Zo kan die meer tot je spreken en haar boodschap voor jou overbrengen.

Als je het omweggetje hebt beschreven en er is nog schrijftijd over, keer dan gewoon weer terug naar het hoofd pad, het schrijfonderwerp.

Sta dus open voor de omwegen, want die brengen je soms veel sneller bij de waarheid van je pen en je gevoel, dan je denkt. Wees maar eigenwijs en schrijf over dat wat geschreven wil worden.


zondag 7 september 2025

Week 37 - 2025 - zen & pen

 


Maandag

Zen & Pen Boek tekst blz 52

Drie bewegingen

Schrijf over hoe je soms iets niet doet, terwijl je weet dat het zo goed voor je is....


Dinsdag

Zen & Pen Boek tekst blz 52,53

Drie bewegingen, tweede stuk

Hoe kom jij in je binnenwereld? 

Hoe kom jij in contact met wie je ten diepste bent?


Woensdag

Zen & Pen Boek tekst blz 53

Regels en logica

Schrijf over iets dat je soms, vaak of altijd stil houdt. 

Wat laat je liever niet zien? 


Donderdag

Zen & Pen Boek tekst blz  54

Je handschrift

Schrijf over je herinnering aan leren schrijven. 

Of schrijf over hoe je leerde je op andere manieren uit te drukken. Met muziek, dans, toneel, tekenen, schilderen, of iets anders....


Vrijdag

Zen & Pen Boek tekst blz 55

Je vader

Beschrijf een levendige herinnering aan je vader. 

Of beschrijf hoe je hem mist of gemist hebt. 

Of schrijf over iemand die een vaderrol vervulde of dat nog steeds doet. 


Bij elke schrijfsessie


Wanneer je een onderwerp of een vraag of een schrijfzetje krijgt, ben je uitgenodigd daarover te schrijven. Soms is het goed om steeds terug te keren naar het onderwerp en soms is het goed te luisteren naar wat zich in jouw aandient. 

Je kunt steeds kiezen: 

  • Schrijf over de vraag of het onderwerp.
  • Dwaal af en associeer. 
  • Schrijf over je weerstand. 
  • Of: waar ik eigenlijk over wil schrijven is….

Soms kan er tijdens het schrijven een droom van de nacht die je vergeten was ineens weer helder worden, schrijf die dan direct op. Het kan gebeuren dat je in de schrijfflow weer in hetzelfde bewustzijn komt die overeenstemt met het bewustzijn van je dromen. De droom komt niet voor niets weer in je bewustzijn. Schrijf de droom dus op. Je hoeft hem nu niet te analyseren. Maar noteer wat er weer in je bewustzijn helder wordt. Soms ontvouwt de droom zich verder tijdens het opschrijven ervan. Zo kan die meer tot je spreken en haar boodschap voor jou overbrengen.

Als je het omweggetje hebt beschreven en er is nog schrijftijd over, keer dan gewoon weer terug naar het hoofd pad, het schrijfonderwerp.

Sta dus open voor de omwegen, want die brengen je soms veel sneller bij de waarheid van je pen en je gevoel, dan je denkt. Wees maar eigenwijs en schrijf over dat wat geschreven wil worden.


zondag 31 augustus 2025

Week 36 - 2025 - zen & pen

 


Maandag

Zen & Pen Boek tekst blz 50

Begrijpen of onderzoeken

Schrijf over iets  van jezelf of je leven dat je nog steeds niet begrijpt. Sta jezelf toe alle kanten op te schrijven. Doe schrijvend onderzoek. 

Of kies het idee van "grijpen" uit begrijpen. Waar probeer je grip op te krijgen in je leven? 


Dinsdag

Zen & Pen Boek tekst blz 50

Deuren open (deel van de tekst)

Welke deur in jezelf zou je willen vinden? Welke gevoelens of kwaliteiten zou je willen vinden?

 Of schrijf over een opening die je zoekt. 


Woensdag

Zen & Pen Boek tekst blz 51 - bovenste alinea

Vervolg deuren openen

In welk aspect ben je teveel aangepast? Schrijf over aanpassen. 


Donderdag

Zen & Pen Boek tekst blz  51 - tweede alinea

Vervolg deuren openen

Lees je geschreven tekst van gister. Streep een zin of flard aan die nu resoneert. Die opvalt, die je raakt. Open een deur door vanuit die zin verder te schrijven. 


Vrijdag

Zen & Pen Boek tekst blz 52

Bevrijding

Schrijf over een tijd in je leven dat je je gevangen voelde. Hoe kwam je vrij? 

Of schrijf over hoe je nu klem zit in iets...


Bij elke schrijfsessie


Wanneer je een onderwerp of een vraag of een schrijfzetje krijgt, ben je uitgenodigd daarover te schrijven. Soms is het goed om steeds terug te keren naar het onderwerp en soms is het goed te luisteren naar wat zich in jouw aandient. 

Je kunt steeds kiezen: 

  • Schrijf over de vraag of het onderwerp.
  • Dwaal af en associeer. 
  • Schrijf over je weerstand. 
  • Of: waar ik eigenlijk over wil schrijven is….

Soms kan er tijdens het schrijven een droom van de nacht die je vergeten was ineens weer helder worden, schrijf die dan direct op. Het kan gebeuren dat je in de schrijfflow weer in hetzelfde bewustzijn komt die overeenstemt met het bewustzijn van je dromen. De droom komt niet voor niets weer in je bewustzijn. Schrijf de droom dus op. Je hoeft hem nu niet te analyseren. Maar noteer wat er weer in je bewustzijn helder wordt. Soms ontvouwt de droom zich verder tijdens het opschrijven ervan. Zo kan die meer tot je spreken en haar boodschap voor jou overbrengen.

Als je het omweggetje hebt beschreven en er is nog schrijftijd over, keer dan gewoon weer terug naar het hoofd pad, het schrijfonderwerp.

Sta dus open voor de omwegen, want die brengen je soms veel sneller bij de waarheid van je pen en je gevoel, dan je denkt. Wees maar eigenwijs en schrijf over dat wat geschreven wil worden.


donderdag 26 juni 2025

Vakantie tijd - Zen & Pen - Ongeremd schrijven - Morning Pages


Het is zomertijd. Geen Zen & Pen opdrachten. Hou lekker vakantie of zet je ochtendritueel op je eigen manier voort. Ik geef je hier wat optie's voor als je je schrijfbeoefening wilt voortzetten in de zomer.


Zolang ik thuis ben, kun je om 8 uur mediteren in de zoom. Daarna geef ik geen schrijfopdracht. Je kunt zelf je keuze maken:

  • Schrijf morning pages, zoals het op komt in het moment. Begin dus gewoon te schrijven, zonder opdracht, vraag of thema. Luister naar je pen in het moment. 
  • Gebruik de schrijf en mijmervragen die ik hier steeds zal aanvullen. 
  • Gebruik mijn Zen & Pen boek voor opdrachten. 
  • Ga door met het ongeremd schrijven.
  • Of zoek het boek: "de kracht van creativiteit"- 100 oefeningen in journaling en zelfreflectie - van Suleika Jaouad. 
  • Of bedenk een eigen creatief proces, teken, maak een dagelijkse minicollage, of bedenk iets anders




Uitleg Morning Pages (uit Het SchrijfHandboek van Saskia de Bruin) Uitg AnkhHermes.


Morning pages, the stream of consciousness; de ochtendpagina’s

Schrijven is een veilige manier is om allerlei nog onbewuste delen van jezelf te leren kennen. Om dat onderzoek mogelijk te maken zal ik je veel oefeningen aanreiken om dat onbewuste zichtbaar, voelbaar en herkenbaar te maken. EΓ©n van de beste oefeningen die ik daarvoor ken wordt beschreven in “The artist Way” van Julia Cameron. Zij noemt de oefening de morningpages of ochtendpagina’s. Michael J. Gelb noemt deze oefening De Stream of consciousness of de stroom van bewustzijn. Je zou je nu kunnen voornemen om de komende tijd iedere morgen deze oefening te doen. Het lijkt eenvoudiger dan het is, maar wanneer je het doet zal dit enorme gevolgen hebben voor je creatieve en innerlijke leven.

De opdracht is eenvoudig genoeg: Schrijf iedere morgen tien minuten aan één stuk door over alles dat je op dat moment te binnen schiet. Zet een kookwekkertje op tien minuten, kies geen onderwerp, maar schrijf gewoon alles op dat je denkt, voelt, associeert, ziet, hoort en fantaseert. Deze oefening kan niet mislukken, het hoeft niets te worden. Doe vooral niet je best om iets moois, interessants of geweldigs te schrijven. Geef jezelf iedere morgen toestemming om “troep” te schrijven en betreed je lege bladzijden met moed. Alles is goed, gewauwel, onzin, gezeur, herhalende gevoelens, zorgen, angsten, drukte of onzin; zet alles op je papier. Het is belangrijk dat je alles opschrijft dat je te binnen schiet en weinig stuurt in je gedachtenstroom. Houd je pen de volledige tien minuten in beweging zonder één moment te stoppen. Let niet op spelling, verbeter geen fouten en stel je voor dat je als het ware je innerlijke teugels laat vieren. Gebruik liever geen mooi dagboek voor deze oefeningen, zeker niet wanneer je er net mee begint, je mocht eens in de verleiding komen om alleen “mooie” dingen te gaan schrijven. Neem liever een eenvoudig kladblok of een gewone ringband op a4 formaat. Onderzoek of je prettiger werkt met of zonder lijnen. Lijnen kunnen je structuur geven, maar mogen je niet het gevoel van benauwdheid geven. Doe vooral wat voor jou helpt om de teugels te laten vieren bij deze oefening.

Schrijven is eenvoudig, maar niet gemakkelijk

Het lijkt gemakkelijk, en dat is het in zekere zin ook. Toch zul je na een paar keer het gevoel krijgen dat dit een onzin-oefening is (schrijf daar dan over!) of dat wat je produceert waardeloos is. Natuurlijk zul je veel herhalingen en onzin noteren, maar daar tussendoor zullen diepe inzichten en flitsen vanuit onbewuste aspecten van jezelf te zichtbaar worden. Soms schiet je ineens weer te binnen wat je droomde, weet je ineens hoe je iets op kunt lossen, of schrijf je een prachtig gedicht. Wanneer je lang genoeg doorgaat met het doen van deze dagelijkse oefening open je innerlijke vensters, licht begint vanzelf van alle kanten naar binnen te schijnen.

Voor het meeste effect doe je deze oefening zo vroeg mogelijk, het liefst voordat je iets anders doet, of direct nadat je je vaste ochtend ritme hebt doorlopen. Wanneer je deze oefening s’avonds doet loop je het gevaar dat je je afgelopen dag gaat beschrijven, wat in dit geval niet de bedoeling is. S’morgens ben je nog meer open en sta je na je slaap en mogelijke dromen nog wat dichter bij je onbewuste zelf. Mogelijk verschijnen er belangrijke kwesties die om aandacht vragen, diepe verlangens, herhalende obsessies en creatieve ideeΓ«n op je ochtend pagina’s. Wanneer je dit minimaal drie maanden doet zul je de enorme effecten van deze oefeningen gaan merken.

Ben je overweldigd door de hoeveelheid oefeningen in dit boek, ben je een uitsteller, ben je geneigd wel alles te lezen maar er niet zoveel mee te doen, doe dan in ieder geval deze oefening wel! Het is de basis voor de kracht van schrijven en zal een grote steun en toeverlaat worden wanneer je er vertrouwd mee raakt. Je dag beginnen door iets te doen dat “niets hoeft te worden” is een tweede bijzondere kracht van de ochtendpagina’s. We hebben van jongs af aan geleerd dat wat we doen, iets voor moet stellen, dat het goed moet worden, dat we moeten presteren en dat het logisch en verklaarbaar moet zijn. Juist het loslaten van die eis kan een opluchting zijn, ook al voelt dat in het begin misschien vreemd en een beetje eng. Wanneer je tijdens het schrijven te maken krijgt met innerlijke stemmetjes, die roepen dat wat je doet nergens op slaat, kun je die invallen in de kantlijn van je werk schrijven. Je parkeert die kritische geluiden zoals: “onzin, waar slaat dit op, ik kan dit niet, wat een onzin, dit heeft geen zin, dit leidt nergens toe” in je kantlijn en schrijft dan gewoon verder. De veroordelende stemmen nemen af wanneer je je niet tegen ze verzet en ze als het ware “parkeert” in de kantlijnen. Het is je angst voor je creatieve, ongeremde en “wilde” natuur. Wanneer je weer vertrouwd raakt met die innerlijke kracht zul je over je bladzijden galopperen als een paard dat eindelijk na de winter weer naar buiten mag, en zullen de strenge stemmen (de teugels) langzaam verdwijnen.

Lees de eerste weken je bladzijden niet terug. Na een tijdje wanneer je aan deze oefening gewend bent geraakt, kun je dit wel gaan doen en verontrustende gedachten en gevoelens aanstrepen. Ook creatieve plannen, dromen en diepe inzichten kunnen verschijnen op je ochtend pagina’s. Je kunt aanstrepen wat je opvalt, wat je raakt of wat je mooi vindt. Je kunt kijken naar thema’s of vragen die je in de tekst herkent. Soms ontdek je mooie zinnen die je kunt gebruiken voor het schrijven van gedichten of vindt je een zin die de perfecte opening is voor een verhaal of een nieuwe schrijfsessie. Je kunt deze verzamelen op de bladzijden achter in je dagboek, of ze met een accentueer stift duidelijk aangeven. Invallen en inzichten kun je markeren door er een speciaal teken bij te zetten, een uitroepteken, een vraag teken, een stralend lampje, of een bliksemflits. Zo kun je deze schatten later gemakkelijk weer terug vinden.

Of je de bladzijden nu wel of niet terugleest ze werken evengoed bevrijdend. De kracht van de oefening ligt vooral in het leren meegaan met je stroom van bewustzijn. Dat leren meegaan is belangrijker dan de inhoud van wat je schrijft.

Ochtendpagina’s vragen wat discipline

Bij oefeningen die discipline vragen is het effectief om je één keer voor te nemen ze dagelijks te doen en er vervolgens niet meer over na te denken. Wanneer je iedere dag wikt en weegt of je een oefening wel of niet zal doen, wanneer je het zal doen, hoe je het zal doen, maak je het jezelf onnodig moeilijk. Discipline betekent één keer een besluit nemen, er dan niet meer over denken en gewoon doen, liefst in een vast dagelijks ritme.


Of je gebruikt onderstaande vragen als aanzet: 

Mijmer en schrijfvragen - Deze vragen zal ik nu en dan aanvullen. 

  1. Waar voel je je echt thuis?
  2. Waar worstel je mee?
  3. Wat zou je nog willen doen in je leven?
  4. Welke grote beslissing heb je onlangs (net niet) genomen?
  5. Wanneer was je voor het laatst gelukkig?
  6. Wat zou je willen veranderen?
  7. Wat moet ik van je weten om je echt te kennen?
  8. Wanneer voel je je eenzaam?
  9. Hoe ziet je dag eruit?
  10. Wie zijn je echte vrienden?
  11. Wat deed je als kind het liefst? 
  12. Hoe gaat het nu echt met je?
  13. Tegen welke beslissing zie je op?
  14. Welke keuze heeft je leven veranderd?
  15. Waar ben je trots op?
  16. Welke mensen zijn belangrijk voor je?
  17. Met welke drie woorden beschrijf je jezelf? Leg uit waarom.
  18. Wat maakt jou een goede vriend(in)?
  19. Welke opmerking heeft je ooit geraakt?
  20. Wat ontroert je?
  21. Wat is je drom?
  22. Waarin ben je de afgelopen tien jaar veranderd?
  23. Wat was je belangrijkste levensles?
  24. Vaar je vooral op je gevoel of op je verstand?
  25. Welke eigenschap van een goede vriend(in) wil je zelf graag bezitten?
  26. Wanneer ben je gelukkig?
  27. Ben je het liefste alleen of samen?
  28. Waar lig je 's nachts van wakker?
  29. Waarover twijfel je?
  30. Wat weet je zeker?
  31. Wat is het beste advies dat je ooit kreeg?
  32. Wat is de ergste dag die je ooit hebt meegemaakt?
  33. Welke overleden persoon zou je nog wel willen spreken? 
  34. Wat was het beste jaar van je leven?
  35. Favoriet moment van de week?
  36. Wie zou je voor één dag willen zijn?
  37. Wat is het meest gΓͺnante moment van je leven?
  38. Heimelijke genoegens?
  39. Heb je weleens iets gestolen?
  40. Wat is je droom?
  41. Met welke tien beroemde mensen wil je een keer dineren?
  42. Wat ben je liever: aantrekkelijk of intelligent?
  43. Naast wie zou je tien uur in een vliegtuig willen zitten?
  44. Waar geef je je laatste vijftig euro aan uit?
  45. Wat zou je anders doen in een tweede leven?
  46. Wat weet niemand van je?
  47. Als ik alleen ben dan...
  48. Welke herinnering bezorgt je kippenvel?
  49. Wat zou je als eerste doen als je een dag man was? (voor mannen: als je een dag vrouw was?)
  50. Welk moment van je leven wil je opnieuw beleven?
  51. Ik kan niet zonder....
  52. Wanneer heb je voor het laatst gehuild?
  53. Wie is de spannendste persoon die je dit jaar hebt leren kennen?
  54. Waar wil je nooit meer naar toe?
  55. Wat doe je als je een miljoen wint?
  56. Dit zou ik aan mezelf willen veranderen...
  57. Wat moet ik van je weten om je echt te kennen?
  58. Op wie was je het meest verliefd?
  59. Wat is je favoriete leeftijd?
  60. Wie zijn je echte vrienden?
  61. Waarin ben je mannelijk en waarin ben je vrouwelijk?
  62. Wie heeft je een belangrijke levensles geleerd?
  63. Waar ben je (on)tevreden over je leven?
  64. Wanneer heb je voor het laatst gehuild?
  65. Wanneer voel je je eenzaam?
  66. Wat deed je als kind het liefst?
  67. Waar schaam je je voor?
  68. Hoe gaat het nu echt met je?
  69. Wat is bijzonder aan jou?
  70. Wie zijn je echte vrienden/vriendinnen? 
  71. Waar ben je bang voor?
  72. Naar welke muziek luister je graag?
  73. Waar voel je je helemaal veilig?
  74. Van wie hou je het meest?
  75. Waar heb je (het meeste) spijt van?
  76. Hoe wil je graag gezien worden?
  77. Welke indruk hoop je, dat iemand die je voor het eerst ontmoet van je heeft?
  78. Wat maakt je gelukkig?
  79. Wat is je grootste wens?
  80. Waar geloof je in?
  81. Waar twijfel je over?
  82. Welke mensen zijn belangrijk voor je?
  83. Ben je liever samen of alleen?
  84. Welke opmerking heeft je onlangs of langer geleden geraakt?
  85. Waar ben je best een beetje trots op?
  86. Waarover twijfel je?
  87. Welke keuze heeft je leven veranderd?
  88. Waarvan lig je 's  nachts wakker?
  89. Wat was je belangrijkste levensles?
  90. Wat weet je zeker?
  91. Waarin ben je de afgelopen tien jaar veranderd?
  92. Tegen welke beslissing zie je op?
  93. Wanneer ben je gelukkig?
  94. Beschrijf jezelf eens in drie woorden. Leg daarna uit waarom.
  95. Heb je alles? Wat (nog) niet?
  96. Vaar je vooral op je gevoel of op je verstand?
  97. Wat ontroert je?
  98. Welke eigenschappen van een goede vriend(in) zou je graag willen bezitten?
  99. Wat maakt jou een goede vriend(in)?
  100. Welke belangrijke keuze heb je onlangs gemaakt?
  101. Wat zijn de drie belangrijkste waarden in je leven?
  102. Stel dat je een vriend of vriendin had die in alles op jou lijkt - waaraan zou je je op ten duur gaan ergeren? 
  103. Als je jezelf vergelijkt met wie je tien jaar geleden was, wat is er dan veranderd?
  104. Waarom is het fijn om jou als vriend(in) te hebben?
  105. Welke opmerking van een ander zal je altijd bijblijven?
  106. Als je een toespraak of een lezing mocht houden voor een groot publiek, wat zou het thema zijn?
  107. Wie heeft jouw leven het sterkst beΓ―nvloed?
  108. Wat stel je steeds maar uit, terwijl je weet dat het belangrijk is om te veranderen of te doen?
  109. Wat is de mooiste les die je in je leven geleerd hebt?
  110. Als je één vraag mocht stellen aan een alwetend iemand, welke vraag zou dat dan zijn?
  111. Wat doe je het liefst als je van de buitenlucht wilt genieten?
  112. Heb je weleens een tegenslag gehad die je achteraf verder heeft gebracht? wat gebeurde er?
  113. Welke relatie in je leven heeft de meeste invloed op je gehad? Waarom was dat?
  114. Zou je weleens een hele week niemand willen zien of spreken?
  115. Voor welke mensen ben je van betekenis, denk je?
  116. Wat komt er in je op bij het woord "wachten"? 
  117. Wanneer heb je voor het laatst een ochtend of middag doelloos doorgebracht? Hoe was dat?
  118. Heb je ooit heftig liefdesverdriet gehad? Kun je je het moment herinneren waarop je wist: het gaat over?
  119. Wat zou je nog graag samen met je geliefde (of een ander dierbaar persoon) willen doen?
  120. Welke ingesleten patronen zou je wel willen veranderen?
  121. Waar pieker je weleens over?
  122. Welke verwachtingen stellen je teleur?
  123. Blok je weleens een paar uur in je agenda helemaal voor jezelf?
  124. Wat is het mooiste wat je samen met je geliefde(n) beleefd?
  125. Welk moment in de natuur staat je nog steeds bij?
  126. Wanneer heb je je heel alleen gevoeld in de liefde?
  127. Doe je over vijf jaar nog hetzelfde werk? Of droom je weleens over iets anders?
  128. Waar zou je goed in willen zijn?
  129. Waardoor kun jij je goed ontspannen?
  130. Wat vind je belangrijk in je leven?
  131. Welke mensen zijn voor jou het belangrijkst?
  132. Doe je overdag weleens een dutje?
  133. Welk gesprek is van grote invloed op je levensloop geweest? Waarom was dat?
  134. Door welke gebeurtenissen nam je leven van een andere wending dan je had gedacht?
  135. Wat doe jij het liefst als je van de buitenlucht wilt genieten? Welk weer hoort daarbij?
  136. Hoe ziet je leven er over tien jaar uit?
  137. Waar maak jij je zorgen over?
  138. Wat deed je als kind graag? Doe je zoiets nog wel eens?
  139. Heb je weleens een tegenslag in je werk gehad, die je uiteindelijk juist verder heeft geholpen? Wat gebeurde er?
  140. Waarin zou jij je grenzen willen verleggen? Ga je het ook proberen?
  141. Is er een gesprek met een onbekende geweest dat je altijd is bijgebleven? Zou je die persoon nog eens willen tegenkomen?
  142. Is er een zin die je altijd is bijgebleven? Welke? En waarom vind je die zo treffend?
  143. Wat is je lievelingswoord? Waarom?