Een zachte opstart van Zen & Pen - volgende week beginnen we officieel weer.
Ma 24/8/2026
Schrijf over je relatie met stilte....
Dins 25/8/2026
Levenskunstberichtjes voor een creatief, bezield en liefdevol leven.
Een zachte opstart van Zen & Pen - volgende week beginnen we officieel weer.
Ma 24/8/2026
Schrijf over je relatie met stilte....
Dins 25/8/2026
Het is zomertijd. Geen Zen & Pen opdrachten. Hou lekker vakantie of zet je ochtendritueel op je eigen manier voort. Ik geef je hier wat optie's voor als je je schrijfbeoefening wilt voortzetten in de zomer.
Zolang ik thuis ben, kun je om 8 uur mediteren in de zoom. Daarna geef ik geen schrijfopdracht. Je kunt zelf je keuze maken:
Schrijf morning pages, zoals het op komt in het moment. Begin dus gewoon te schrijven, zonder opdracht, vraag of thema. Luister naar je pen in het moment.
Gebruik de schrijf en mijmervragen die ik hier steeds zal aanvullen.
Gebruik mijn boekje helend schrijven voor bijvoorbeeld ongeremd schrijven of een ander schrijfprotocol
Zoek het boek: "de kracht van creativiteit"- 100 oefeningen in journaling en zelfreflectie - van Suleika Jaouad.
Start met krabbelen, tekenen en zie wat er ontstaat en schrijf daarover
Doe de Punt/lijn meditatie van Joey Brown (verder op in deze post meer uitleg)
Of begin een eigen creatief proces, teken, maak een dagelijkse minicollage
Boeken:
Uitleg Morning Pages (uit Het SchrijfHandboek van Saskia de Bruin) Uitg AnkhHermes.
Morning pages, the stream of consciousness; de ochtendpagina’s
Schrijven is een veilige manier is om allerlei nog onbewuste delen van jezelf te leren kennen. Om dat onderzoek mogelijk te maken zal ik je veel oefeningen aanreiken om dat onbewuste zichtbaar, voelbaar en herkenbaar te maken. Eén van de beste oefeningen die ik daarvoor ken wordt beschreven in “The artist Way” van Julia Cameron. Zij noemt de oefening de morningpages of ochtendpagina’s. Michael J. Gelb noemt deze oefening De Stream of consciousness of de stroom van bewustzijn. Je zou je nu kunnen voornemen om de komende tijd iedere morgen deze oefening te doen. Het lijkt eenvoudiger dan het is, maar wanneer je het doet zal dit enorme gevolgen hebben voor je creatieve en innerlijke leven.
De opdracht is eenvoudig genoeg: Schrijf iedere morgen tien minuten aan één stuk door over alles dat je op dat moment te binnen schiet. Zet een kookwekkertje op tien minuten, kies geen onderwerp, maar schrijf gewoon alles op dat je denkt, voelt, associeert, ziet, hoort en fantaseert. Deze oefening kan niet mislukken, het hoeft niets te worden. Doe vooral niet je best om iets moois, interessants of geweldigs te schrijven. Geef jezelf iedere morgen toestemming om “troep” te schrijven en betreed je lege bladzijden met moed. Alles is goed, gewauwel, onzin, gezeur, herhalende gevoelens, zorgen, angsten, drukte of onzin; zet alles op je papier. Het is belangrijk dat je alles opschrijft dat je te binnen schiet en weinig stuurt in je gedachtenstroom. Houd je pen de volledige tien minuten in beweging zonder één moment te stoppen. Let niet op spelling, verbeter geen fouten en stel je voor dat je als het ware je innerlijke teugels laat vieren. Gebruik liever geen mooi dagboek voor deze oefeningen, zeker niet wanneer je er net mee begint, je mocht eens in de verleiding komen om alleen “mooie” dingen te gaan schrijven. Neem liever een eenvoudig kladblok of een gewone ringband op a4 formaat. Onderzoek of je prettiger werkt met of zonder lijnen. Lijnen kunnen je structuur geven, maar mogen je niet het gevoel van benauwdheid geven. Doe vooral wat voor jou helpt om de teugels te laten vieren bij deze oefening.
Schrijven is eenvoudig, maar niet gemakkelijk
Het lijkt gemakkelijk, en dat is het in zekere zin ook. Toch zul je na een paar keer het gevoel krijgen dat dit een onzin-oefening is (schrijf daar dan over!) of dat wat je produceert waardeloos is. Natuurlijk zul je veel herhalingen en onzin noteren, maar daar tussendoor zullen diepe inzichten en flitsen vanuit onbewuste aspecten van jezelf te zichtbaar worden. Soms schiet je ineens weer te binnen wat je droomde, weet je ineens hoe je iets op kunt lossen, of schrijf je een prachtig gedicht. Wanneer je lang genoeg doorgaat met het doen van deze dagelijkse oefening open je innerlijke vensters, licht begint vanzelf van alle kanten naar binnen te schijnen.
Voor het meeste effect doe je deze oefening zo vroeg mogelijk, het liefst voordat je iets anders doet, of direct nadat je je vaste ochtend ritme hebt doorlopen. Wanneer je deze oefening s’avonds doet loop je het gevaar dat je je afgelopen dag gaat beschrijven, wat in dit geval niet de bedoeling is. S’morgens ben je nog meer open en sta je na je slaap en mogelijke dromen nog wat dichter bij je onbewuste zelf. Mogelijk verschijnen er belangrijke kwesties die om aandacht vragen, diepe verlangens, herhalende obsessies en creatieve ideeën op je ochtend pagina’s. Wanneer je dit minimaal drie maanden doet zul je de enorme effecten van deze oefeningen gaan merken.
Ben je overweldigd door de hoeveelheid oefeningen in dit boek, ben je een uitsteller, ben je geneigd wel alles te lezen maar er niet zoveel mee te doen, doe dan in ieder geval deze oefening wel! Het is de basis voor de kracht van schrijven en zal een grote steun en toeverlaat worden wanneer je er vertrouwd mee raakt. Je dag beginnen door iets te doen dat “niets hoeft te worden” is een tweede bijzondere kracht van de ochtendpagina’s. We hebben van jongs af aan geleerd dat wat we doen, iets voor moet stellen, dat het goed moet worden, dat we moeten presteren en dat het logisch en verklaarbaar moet zijn. Juist het loslaten van die eis kan een opluchting zijn, ook al voelt dat in het begin misschien vreemd en een beetje eng. Wanneer je tijdens het schrijven te maken krijgt met innerlijke stemmetjes, die roepen dat wat je doet nergens op slaat, kun je die invallen in de kantlijn van je werk schrijven. Je parkeert die kritische geluiden zoals: “onzin, waar slaat dit op, ik kan dit niet, wat een onzin, dit heeft geen zin, dit leidt nergens toe” in je kantlijn en schrijft dan gewoon verder. De veroordelende stemmen nemen af wanneer je je niet tegen ze verzet en ze als het ware “parkeert” in de kantlijnen. Het is je angst voor je creatieve, ongeremde en “wilde” natuur. Wanneer je weer vertrouwd raakt met die innerlijke kracht zul je over je bladzijden galopperen als een paard dat eindelijk na de winter weer naar buiten mag, en zullen de strenge stemmen (de teugels) langzaam verdwijnen.
Lees de eerste weken je bladzijden niet terug. Na een tijdje wanneer je aan deze oefening gewend bent geraakt, kun je dit wel gaan doen en verontrustende gedachten en gevoelens aanstrepen. Ook creatieve plannen, dromen en diepe inzichten kunnen verschijnen op je ochtend pagina’s. Je kunt aanstrepen wat je opvalt, wat je raakt of wat je mooi vindt. Je kunt kijken naar thema’s of vragen die je in de tekst herkent. Soms ontdek je mooie zinnen die je kunt gebruiken voor het schrijven van gedichten of vindt je een zin die de perfecte opening is voor een verhaal of een nieuwe schrijfsessie. Je kunt deze verzamelen op de bladzijden achter in je dagboek, of ze met een accentueer stift duidelijk aangeven. Invallen en inzichten kun je markeren door er een speciaal teken bij te zetten, een uitroepteken, een vraag teken, een stralend lampje, of een bliksemflits. Zo kun je deze schatten later gemakkelijk weer terug vinden.
Of je de bladzijden nu wel of niet terugleest ze werken evengoed bevrijdend. De kracht van de oefening ligt vooral in het leren meegaan met je stroom van bewustzijn. Dat leren meegaan is belangrijker dan de inhoud van wat je schrijft.
Ochtendpagina’s vragen wat discipline
Bij oefeningen die discipline vragen is het effectief om je één keer voor te nemen ze dagelijks te doen en er vervolgens niet meer over na te denken. Wanneer je iedere dag wikt en weegt of je een oefening wel of niet zal doen, wanneer je het zal doen, hoe je het zal doen, maak je het jezelf onnodig moeilijk. Discipline betekent één keer een besluit nemen, er dan niet meer over denken en gewoon doen, liefst in een vast dagelijks ritme.
Instructies voor de puntlijn-meditatie:
De Punt: Zet een stip in het midden van een leeg vel papier.
Observeer en Adem: Staar een paar minuten naar de punt terwijl je je ademhaling
tot rust brengt. Voel wat er in je opkomt.
Kernwoorden: Als er een bepaald gevoel of woord bij je
opkomt, schrijf je dit op rondom de punt. Is er een kernwoord? Volg je gevoel.
Ga niet bedenken wat het kernwoord moet zijn. Meestal is het dat ene woord dat
plots op je innerlijke netvlies verschijnt. Dat wordt de titel van je
schrijfmeditatie.
Zet de pen op het papier, maak de punt die de start van je
creatie is. Neem je voor dat je creatie niet mooi of perfect hoeft te zijn.
Neem je ook voor dat je vanaf het moment dat je de punt neerzet, je de pen in
beweging houdt.
Laat de punt overgaan in een lijn om contact te maken met je
eigen ritme. ‘Droedel’ zo’n 2 à 3 minuten, zo krijg je de kans om te zakken in
je lichaam.
Ga dan schrijven, je laat de lijn gewoon overgaan in
woorden, en schrijf dóór, zodat de stemmen die je willen weerhouden geen kans
krijgen.
Schrijf zo’n 10 minuten, of langer. Het resultaat kun je 3
tot 5 dagen later teruglezen als je wil. Antwoorden op je levensvragen vind je
uiteraard niet na één keer schrijfmeditatie. Die zal je vinden als je een
heleboel schrijfmeditaties hebt gedaan, en je je kernwoorden op een rijtje zet.
Plots valt dan je hele puzzel in elkaar.
Meer lezen? Schrijven naar bewustzijn: ontdek je ware
verhaal - Joey Brown
Of je gebruikt onderstaande vragen als aanzet:
Mijmer en schrijfvragen
Teken-Zen
Woensdag 24/6/2026
Lummelen, prutsen, lanterfanten, niks hoeven bereiken *
Neem een leeg stuk papier voor je en wat krijtjes, stiften of dikke potloden. Neem er eentje in je hand, of eentje in elke hand, of eentje in je niet-dominante hand. En ga een beetje prutsen op papier. Het hoeft niks te worden, je hoeft niks te bereiken, je hoeft niet met iets speciaals in gedachten te tekenen.
Je beweegt, een beetje lummelend, lui, aanklooiend over
je papier. Ondertussen voel je een beetje in jezelf, wat dit met je doet. Hoe
voelt het om zomaar wat aan te prutsen? Zonder doel, zonder een plan. Ga door
met rommelen, en voel bij jezelf. Om je eigen moment kun je wat gaan schrijven
over wat dit met je doet. Of je rommeltekent gewoon de hele tien minuten vol.
Potlood
Prutst tekent
Niet iets speciaals
Er is geen doel
Aanrommelen
Maandag 16/6/2026
Lenigheid
Kijk naar je leven tot nu toe. Noem een aantal grotere gebeurtenissen en schrijf ze stuk voor stuk op in één volledige zin.
Kies er dan eentje uit. Eentje die vandaag je aandacht trekt. Schrijf er over met meer details. Zoom schrijvend in. Ga richting hoe het voelde...
Dinsdag 16/6/2026
Handen en voeten
Leg je hand op je schrijfblad, tekende omtrek. Vul de hand met een opsomming van alles dat je graag aanraakt en voelt.
Zet je voet op papier, teken de omtrek. Vul de voet met een opsomming van alles waar je graag heengaat, of heen zou willen.
Woensdag 17/6/2026
Ruimte voor jezelf
Teken jezelf. Gewoon een heel eenvoudig mensfiguurtje. Teken
dan de ruimte eromheen. Rechthoekig, rond of een andere vorm. Hoeveel ruimte is
er voor jou in je leven? Hoeveel ruimte maak je voor jezelf. Is je ruimte groot
in verhouding tot jou? Of is de ruimte klein in verhouding tot jou? Teken een
tijdje en zet er dan wat woorden bij. Bedenk een titel. Ga over tot schrijven.
Schrijf over ruimte voor jezelf. Is er tijd te kort, te weinig ruimte, of is er
ruimte genoeg, of veel te veel ruimte voor jou?
Maandag 8/6/2026
Valkuilen
Maak een lijstje met manieren waarop je jezelf onder druk zet.
Wat is jouw favoriete manier om weer teveel je best te gaan doen?
Kies er eentje, en beschrijf een voorbeeld situatie.
Wanneer ik zeg, nog twee minuten. Schrijf dan een lief elfje voor jezelf. (1,2,3,4,1 wrd)
schatje
geeft niet
je bent al
zo helemaal goed genoeg
bevrijding
Dinsdag 9/6/2026
Het leven vind wel een manier
Waar in je leven kun je wel wat extra vertrouwen gebruiken?
Schrijf een vertrouwelijke brief aan het leven en vertel erover.
Wees zo eerlijk als je kunt.
Woensdag 10/6/2026 - gevoelsexpressie
Krabbel een deur - welke deur zou je willen openen?
Met pen, potlood of een kleurtje. Teken of krabbel maar een
deur, of een poort, of en doorgang. Laat de deur maar vanzelf ontstaan. Een
soort kindertekening is helemaal goed genoeg. Laat het ontstaan terwijl je een
beetje krabbelt en schetst. Is de deur open? Of dicht? Een kier? Of is er een
vrije doorgang? Is er iets achter de deur of poort? Wat zou daar zijn?
Op je eigen moment, kun je overgaan tot schrijven. Schrijf
over welke deur je nu in je leven zou willen openen? Of over welke opening je
nu nodig hebt. Waar zou je doorheen willen gaan? Welke ingang zou je willen
vinden. Ontdek al schrijvend wat zich opent….
Donderdag 11/6/2026
On-zekerheid
Zet je pen op papier en begin te schrijven. weet nog niet waarover. Begin met wat er nu is. Ik zit hier, op deze plek..... ik voel me.... waar ik aan moet denken is.... en zo ga je verder.
Laat het schrijven zich ontvouwen. Laat je meevoeren door de schrijf stroom.
Vrijdag 12/6/2026
Dankbaarheid
Maak een lange lijst van alles waar je dankbaar voor bent. Grote dingen, maar juist ook kleine dingen. Vanzelfsprekende dingen. Bekijk je leven met de bril van de liefde en noteer alles waar je dankbaarheid voor kunt voelen.
Maandag 1/6/2026
Ruimte
Schrijf over een herinnering aan het ervaren van de grootsheid van de natuur. Beschrijf het moment. waar was je? Hoe voelde je je?
Of schrijf over je klein voelen in de grootsheid van het leven.
Dinsdag 2/6/2026
Houding
Maak een lijst van dingen waartegen je in je leven gemakkelijk JA kunt zeggen.
Maak een lijst van dingen waartegen je JA zou willen kunnen zeggen, maar waarbij het nog niet goed lukt. Kies één van die lastige onderwerpen en schrijf erover. Dwing jezelf niet tot een JA moeten zeggen. Beschrijf gewoon wat er in je omgaat.
Woensdag 3/6/2026 - Gevoelsexpressie
Neem een kleurtje, stift of krijtje in je niet dominante
hand. Geef uitdrukking aan je gevoel over “jij en je beoefening”. Is het grond
onder je voeten, iets waartegen je leunt, is het om je heen, of zijn het
verbindingen naar binnen toe. Je hoeft nog niet te weten hoe het zit, al
bewegend met je potlood op papier ontdek je wat er tevoorschijn komt. Het hoeft
helemaal geen mooie tekening te worden. Teken gewoon zoals een kind tekent. Een
stok-poppetje, wat lijnen, krassen. Het gaat om het uitdrukken van hoe het
voelt. Al tekenend ontdek je wat het wordt.
Op je eigen moment zet je er wat woorden bij. Of een titel. En dan ga je in je eigen moment over tot schrijven. En schrijf je je ochtend bladzijden verder vol.
Donderdag 4/6/2026
Komen en gaan
Maak een lijst van dingen in je leven die kwamen en gingen.
Kies er eentje en duik er schrijvend in.
Vrijdag 5/6/2026
Als ik zacht ben.......
Dinsdag 26/5/2026
Luistermeditatie - the end of suffering
Schrijf over alles dat je wenst voor de wereld. Schrijf over wat je wenst voor jezelf en de mensen van wie je houdt.
Of teken wat je wenst voor de wereld...
Woensdag 27 mei 20267
Teken-Zen
Blind tekenen - controle loslaten
Schrijf dan, wat gebeurt er wanneer je de controle loslaat.
Of laat je die stiekem niet los en hoe voelt dat dan?
Donderdag 28 mei 2026
On-begrijpen
Hoe zou het zijn als je niet langer probeert alles te begrijpen? Hoe zou het zijn als je minder je best zou doen om grip te krijgen. Fantaseer 10 minuten.
Begin eventueel met zinnen als:
Vrijdag 29/5/2026
Licht
Schrijf en associeer. Onderzoek wat voor jou - het licht - betekent.